Elke week breng ik je naar zwemles en dan wacht ik met je zus in de kantine tot je klaar bent. Het is onder vaders en moeders heel gebruikelijk om te klagen over de zwemles van hun kinderen. Daar moet je je maar niets van aantrekken. Ouders die de schoonheid niet zien in de blijde worsteling van hun kind om iets onder de knie te krijgen, zijn een beetje in de war. Het gekke is dat ik er soms ook aan mee doe, aan het klagen. Dat spijt me en ik snap het ook niet van mezelf. Misschien moet je er alvast maar aan proberen te wennen dat grote mensen vaak het ene vinden, maar het andere zeggen. Ik kan nu wel wensen dat je daar nooit aan moet wennen, omdat het die cynische wereld is waar jij nog écht niet bij hoort, omdat je elke afstand langer dan twee meter nog huppelend aflegt, maar ouderschap betekent soms ook dit: het gordijn even open houden en je kind laten zien hoe lelijk de wereld is, veilig vanachter het raam.

Dat klagen van mij over je zwemles gaat ook helemaal niet over de zwemles. En ik zeg ook nooit zoveel. Soms knik ik in stilte mee met klagende moeders aan de lunchtafel of op een verjaardagspartijtje. Maar in stilte zit soms ook verraad, lieve Lotte en ik wil je vertellen dat ik het niet meen. Ik zou overdrijven als ik zou zeggen dat er niets is wat ik liever doe dan op je wachten in de zwembadkantine. Ze draaien daar aan een stuk door liedjes waarvan ik me afvraag of er iemand in de wereld is die ze thuis vrijwillig zou opzetten. Toch staat naar jou kijken door het raam van de kantine in mijn top vijf van favoriete vadermomenten. Daarin staan ook die minuten voor de schoolbel gaat, en ik over het hek van het schoolplein naar jou en je zus kan kijken terwijl jullie nog met je vriendinnetjes spelen en jullie onbespied wanen.

Je zou hieruit kunnen opmaken dat ik een vader ben die het liefst aan de zijlijn staat. Dat is een beetje waar. Ik mag graag toekijken hoe het leven van anderen zich ontrolt. Vaak is dat de kortste weg naar ontroering. Soms is het ook een snelweg naar oude pijn. Zo ben je bij de zwemles net over gegaan van het groepje in het warme ondiepe bad, naar het groepje in het koude water van het 25-meterbad. Vijfentwintig meter is eigenlijk nog wel ver voor je. Achter het raam kijk ik hoe je je naar de overkant worstelt, ver achter de andere kinderen aan, die al veel langer in het diepe zwemmen. Zij zijn al heen en weer terug als jij de overkant nog niet hebt bereikt. Zelfs nu ik dit opschrijf voel ik iets draaien in mijn maag. Heel ver voel ik ook een kiem van de emotie die uiteindelijk tot een snik of een traan zou kunnen leiden. Kortom, ik heb zo met je te doen dat ik het liefst naar binnen wil stormen en je toe wil roepen: goed zo meisje, fantastisch. Pas als ik je na die lange martelgang uit het bad zie klimmen en je blij huppelend naar je groepje zie haasten, realiseer ik me dat ik alleen maar snik om het kind in mijzelf, dat nooit achter wilde blijven en dat getroost wil worden als jij me aan hem herinnert.

Jij hebt zo je eigen pijn en dus andere momenten waarop je getroost moet worden. En die momenten herken ik steeds beter. Dat zijn de momenten waarop ik de zijlijn verlaat en over dat hek stap. Want hoe lief het observeren van jullie onschuld me ook is, vader zijn is het fijnst met jou of je zus op mijn schoot.

Vandaag ben je vier jaar geworden. Een paar weken geleden zag je de cadeaugids van intertoys bij oma liggen. Je ging naast me aan de hoge tafel zitten en vroeg me om een pen. “Ik zet wel even een kruisje bij wat ik voor mijn verjaardag wil hebben,” zei je geruststellend. “Da’s tof van je,” antwoordde ik. Een half uur later had je alles in het boekje aangekruist, behalve de teletubbies. “Dat is voor kleintjes,” zei je. Je snapt heel goed dat je nu bij de groten hoort, want je begint de hokjes waarin wij oudere mensen het leven pogen op te delen een beetje te snappen.

Ik hoop trouwens dat je die hokjes nog even laat voor wat ze zijn. Ik zou zelfs willen dat ik het kon tegenhouden. Ik bedoel niet dat je niet groter mag worden hoor. Nee, ik ben geen sentimentele vader die alles het liefst bij het oude houdt. Hoe zal ik het uitleggen? Het is moeilijk er woorden bij te vinden. Dus even geduld, en ik weet dat je dat niet hebt, niemand kan zich zo dramatisch op de grond werpen als ze haar zin niet meteen krijgt als jij dat kan, maar geef me even.

Je kunt nu fietsen. Dat ging niet vanzelf. Want al te veel uitleg is aan jou niet besteed en vooral, je bent nogal ongeduldig. Je wilt het meteen goed kunnen. En als dat niet gaat, dan maar helemaal niet. Maar nu kun je het, en niet zo lang geleden gingen we op de fiets naar de stad. Lotte had geen zin, die ging bij mij voorop. Maar jij pakte je Loekiefiets en was al half de straat uit. Ik riep of je even wilde wachten en je remde zo hard mogelijk, sprong meteen van je fiets af en keek snel om naar ‘de slip’ die je gemaakt had. Dat slippen en dat van je fiets afspringen heb ik je niet geleerd. Lotte ook niet, Lotte is daar te voorzichtig voor. Dat heb je zelf uitgevonden. Fietsen voor jou is: vijf meter rijden, slippen, afstappen, even kijken. Keer op keer.

Zo leef je ook. Vijf meter keihard rijden, hard remmen, en kijken wat er gebeurd is. Meisje, hoe jij kunt kijken, alsof je droomt.

De laatste weken ben je wat dwars. Dat komt, je gaat nu naar school. Op school kun je niet vijf meter keihard rijden, hard remmen, en kijken wat er gebeurd is. Op school rijd je rustig je rondjes met de anderen mee. Je moet er aan wennen dat je nu al tijdens het rijden moet kijken wat er gebeurt. En dat is veel. Dat komt er thuis uit. Snap ik best.

Na de herfstvakantie ga je elke dag naar school. Dan is ook onze maandag samen voorbij. Ik zei dat laatst tegen je, omdat ik toch misschien wel een sentimentelere zak ben dan ik wil toegeven. Toen zei je iets heel interressants: “Waar zijn de stiften?” Ik moet je uitleggen dat ik een vader ben die erkenning zoekt in zijn sentimentele buien. Dus ik ging nog even door. “Voortaan ben je niet meer de hele maandag bij papa, dan ben je ook op school,” zei ik, waarop je naar de kast liep en zelf de stiften pakte.

Ik hoop dat je het me niet kwalijk neemt als ik aanstaande maandag steeds even naar je kijk en aan je zit en kusjes steel. Want het is onze laatste schoolmaandag samen, en dat is voor mij een moment. Het was heel hard fietsen, even slippen, en maandag kijk ik even om. Ik kijk wat verder terug dan jij gewend bent. Maar ik stap ook weer op.

Heb ik van jou geleerd.

Gefeliciteerd lieve Sophie, met je vierde verjaardag.
Kus van papa

Vandaag ben je vijf jaar geworden. Toen ik je dat zei, je zat achter op mijn fiets en ik bracht je naar school, zei je wat ongeduldig: ‘ja, dat weet ik al lang.’ Dat kan ook niet anders, want het is al twee keer groots gevierd. Een keer bij mij. En een keer bij je moeder. Zo gaat dat, als je co-ouders hebt. Daar weet jij alles van.

Vandaag ben je vijf jaar geworden. Ik stond vanmorgen bij het aanrecht en ik keek stiekem naar je. Hoe je netjes je brood op at en je drinken dronk. Hoe je de kruimels van je mond veegde en je handen boven je bord schoon klopte. En ik keek naar je zus die ondertussen ondersteboven op de bank lag met een snor van chocolademelk, en een broodje voor haar neus waar ze nog geen hap van had genomen.

Je houdt van orde en duidelijkheid, Lotte. Dat is wel eens moeilijk, want met co-ouders is het niet altijd even duidelijk. Het afgelopen jaar heb je geleerd die duidelijkheid zelf te scheppen. En je hebt geleerd om duidelijkheid te vragen als je ‘m zelf niet vindt.

Je werd vier toen je vader net een nieuw huis had. Je liep door het huis en deed dingen en corrigeerde jezelf: bij mama mag dit niet. Van mama mag dat wel. Bij mama doen we het zus. Of zo. Dat duurde niet zo lang. Jij vond mij eerder dan ik mezelf. Bijvoorbeeld toen je me zei dat het zo leuk was als ik jullie naar bed bracht. En ik nog dacht dat ik een ritueel zocht.

Ik zie je nog staan, lieve Lotte, een jaar geleden. Klaar voor je eerste schooldag. Ik zie je elke dag nog zo staan, want ik heb die ochtend een foto van je gemaakt. Die foto zit in een zilveren lijstje en het ontroert me elke keer als ik er naar kijk. Je ene hand in je spijkerjasje, je rode tas in je andere hand. Een vlecht valt over je schouder en je kijkt zo schuchter. Ik mocht je brengen. Zo stil als je aanschoof in de kring, zo klein als je opkeek naar de oudste kleuters. Nu ben je zelf bijna oudste kleuter. En je vindt het gerust nog wel leuk als ik je de klas in breng. Gerust wel. Maar je kent de weg.

Je vindt je weg. Je leert schrijven en rekenen, je hebt vriendinnetjes en je maakt ruzie. Je kruipt bij me en vertelt me wat ik allemaal verkeerd doe. Je praat zo luid dat ik er gek van word, je zingt zonder intonatie en je kan al bijna de op je handen staan. Je bent gek op je zus en je zus maakt je gek. En jij je zus. En jullie mij. Maar niet echt.

Je bent mijn grote kleine regelmeisje. Je denkt na, hebt zorgen. Bijvoorbeeld over jullie vakantie met mama. ‘Ik hoop nog wel dat ik je nog herken als ik terug kom, papa,’ zei je voor vertrek. Ik zei je dat ik jou anders wel zou herkennen. De volgende keer geef ik je een foto mee. Beloofd.

Lieve Lotte, je bent dit jaar een meisje geworden dat het allemaal al zo goed weet, en dat tegelijk zo graag nog klein wil zijn als er verder niemand kijkt. In jouw ogen is iets na twee keer een gewoonte en als dat betekent dat ik je elke avond als een baby’tje naar bed mag dragen, voor de rest van je leven, dan doe ik dat, met al mijn liefde.

Gefeliciteerd, Lotte van vijf.
Kus van je papa

Ik zat vandaag een paar keer met een heel klein en heel breekbaar hoopje mens in mijn armen, een meisje dat ineens haar lip voelde pruilen en haar schouders schokken. Ze weet niet hoe dat komt, ze weet alleen dat het in haar vaart, dat gevoel van onvolkomen zijn, een gevoel in haar lijf dat ze niet begrijpt, maar wat haar dingen laat doen. Zich afwenden, afsluiten, huilen, even alleen. Ik wiegde haar en kuste haar kruin en zei haar dat ze huilen mocht. Ik fluisterde in haar oor dat alles goed is. Dat het goed is, altijd. Het huilen, het verdrietig zijn. Dat papa het snapt. Ze snikte en schudde haar hoofd. Is het moeilijk meisje, vroeg ik en ze knikte. Natuurlijk is het moeilijk, dit zijn de jaren die tellen. Dit meisje staat op de kruising tussen puur en ingehouden. De plek waar iedere kleuter komt te staan, waar iedere kleuter zijn eerste butsen oploopt. Dit meisje moet weten dat het goed is wat ze doet, altijd, ook als de anderen het even niet goed vinden. Als er meer van haar verwacht wordt, mag ze weten dat het niet erg is als het nog even bij het oude blijft. Als ze schaamte voelt, mag ze horen dat ze dapper was omdat ze zei dat ze iets niet durfde. Het geeft niet meisje, alles is goed.

Even vaak zat ik vandaag te luisteren naar de aanstekelijke slappe lach van een blije kleuter. Haar gezicht lichtte op toen ze vanaf haar plekje voor het raam haar vader en zus zag staan. De juf vertelde nog iets, maar ze draaide zich op haar knietjes op het bankje en zwaaide van oor tot oor. Ze huppelde even later blij voor me uit en draaide zich stralend om, de zon in haar ogen, een hand reikte naar mijn hand. Samen huppelen papa. Ze liep naast me in de KARWEI en wees om de drie meter iets aan: is dit het dan? Ze zat met haar nichtje achter in de auto te geiten zoals alleen kleuters geiten. In mijn binnenspiegel zag ik haar het knipogen oefenen. Het lukte, maar vraag niet hoe. Ze lag in bed en herhaalde maar weer eens haar verzoek om me voortaan te scheren voor ik haar naar bed bracht. Veel te prikkelig. Toch wilde ze een kus. En een knuffel. En nog heen.

Toen ik opstond om naar beneden te gaan, kwamen de verhalen. De verhalen en de vragen. Over het kruispunt. Ik luisterde en vertelde haar in haar woorden wat ik wist. Dat ik ook niet precies weet hoe het werkt, maar dat ze moest blijven doen wat in haar op kwam, dat ze verdrietig mocht zijn, en boos, ondeugend en brutaal, en dat dat niet erg was, niet écht. Omdat ze goed is zoals ze is. En dat er mensen zijn die dat zien en van haar zullen houden. Hoe dan ook.

Ja, lieve Lotte. Als ik je dat toch eens kon bijbrengen. Dat zou wat zijn. Ik koester geen illusies, maar prijs me gelukkig. Want al die dingen. Jij leert ze mij.

Bedankt daarvoor.
Papa

Ik wil je opnieuw een goede reis wensen. Want er is een nieuwe reis begonnen, toch? Dat kan ik me in ieder geval zo voorstellen, nu je lief weer in Nederland is. Je gaat alleen verder, omdat je drang om de wereld te zien zich nog even niet laat temmen, en jullie relatie bovendien bestand is tegen afstand en tijd. Dus nu zit je alleen in een camper. In de bakoven van de outback. In Australië. En je lief zit hier. In Nederland. Met Skype aan. Het schijnt hier warmer te worden. Een graad of zes toch, op zijn minst.

Dus je gaat een continent door. In je eentje. Ik weet het, als je er bij bent is het anders. Eenzamer vooral. Meer zoeken naar een plek om te slapen, dan naar jezelf. En bovendien, jezelf zoeken is hard werken en rottig afzien op zijn tijd. Maar het klinkt zo romantisch, ondanks de verhalen over miljarden insecten per vierkante meter. Ik zie mezelf ook al jaren zo zitten. In mijn eentje voor mijn camper. Diepe gedachten te hebben over het leven zoals het zou kunnen zijn. Met mijn Moleskine en een pen. En dat ik dan terug kom met een manuscript. Dat daar dan een boek van komt en een film en dat ik dan in elk radio- en TV programma en elk maand- en weekblad mijn kunsten mag vertonen en en… Maar ik dwaal af.

Jij gaat het doen. Niks anders dan jij, je auto en de elementen. Ik zou zelf de Verenigde Staten uitkiezen. Maar och, voor jouw route zou ik ook mijn neus niet ophalen. Laat ik het maar zeggen: je doet waar ieder ander van droomt. Ieder ander die een beetje is zoals jij, tenminste. En dat ben ik. Een beetje. Denk ik. Heeft iets met onze genen te maken.

Dus. Wat ik wil zeggen. Goede reis jongen. Ik reis in gedachten met je mee. Mocht je benieuwd zijn, met mij gaat het goed. Heel goed. In Schagen zit een gelukkig man, die zijn weg wel aan het vinden is. Mijn lief schreef het mooiste cadeau denkbaar voor me, dus ik zweef. En mijn meisjes zijn een verrassing aan het beramen. Dat zit zo. Je hebt waarschijnlijk wel door dat ik je deze brief schrijf op mijn verjaardag? Je weet het wel hè, verjaardagen en ik, da’s geen goed stel. Dus ik ben gewoon gaan werken. En morgen komt overdag de familie op visite. Ik moet straks zelf nog even de slingers ophangen. Lotte vroeg me er een voor haar apart te leggen. “Dan ga ik morgenochtend samen met Sophie naar beneden om je stoel te versieren. Maar dat is dan een verrassing, hoor, papa.”

Nou. Lex. Daar onder je muskietennet. Dat ga ik dus maar doen. Ik wens je een behouden vaart, broertje.

Ralph

Als jullie me er later naar vragen, zal ik zeggen dat 2009 het jaar was waarin jullie vriendinnen werden. Dat heeft alles te maken met de spectaculaire taalontwikkeling van Sophie. Jullie kunnen nu praten. En dat doen jullie. Praten praten praten. Ik heb me altijd verbaasd over het eindeloze praten van de vrouwen om me heen, maar nu ik jullie zie groeien, weet ik dat het iets genetisch is. Zoals jullie weten heb ik ook vaak twee jongens in mijn nabijheid. Die zijn meer van het fysieke werk. Een vuistslag in mijn maagstreek is waarschijnlijker dan jullie eindeloze discussies over de juiste inrichting van de tent die jullie onder tafel hebben gebouwd.

Ja. Jullie communiceren. De grondhouding is positief. Elke zin eindigt met “… hè lieverd?” De grondhouding is nieuwsgierigheid. Jullie gebruiken elkaars naam vaak. “Wat vindt jij dan, Lotte.” En: “… toch, Sophie?” Maar vlak achter die grondhouding ligt een explosief mengsel van koppigheid, agressie en ikke-ikke-ikke op de loer. Ik vind het een genot om jullie de grenzen van het toelaatbare te zien aftasten. Om te zien hoe jullie nu al de basis leggen voor wat jullie je hele leven zullen blijven doen.

Lotte is bijvoorbeeld de regelaar. Van de week wilden jullie een dansvoorstelling voor me geven. Daar zijn jullie van, van de dansvoorstellingen. Lotte vraagt of we komen kijken en Lotte begint niet voordat we netjes zitten en echt goed opletten. Lotte regelt de kleding en de accessoires. Ze regelt de make-up. Ze bedenkt het liedje en overlegt daarover met Sophie. Sophie is de driftige ontregelaar. Ze knikt heftig na elk overleg, maar nog voordat Lotte tot drie heeft geteld zet ze een ander liedje in. Sophie droomt en is oprecht verbaasd als Lotte dan heel hard “Nee, Sophie!” roept. Ze snapt niet zo goed waarom voor Lotte de dingen voorspelbaar moeten zijn.

Ik snap dat wel, lieve Lotte. We hebben je het niet gemakkelijk gemaakt, het afgelopen jaar. En je snapt zo veel.

Het is nu 2010. Het jaar waarin jullie 5 en 4 worden. Het jaar waarin alles nóg weer wat duidelijker wordt. Het jaar waarin ik zal blijven kijken naar wie jullie zijn, waar jullie behoeften en jullie dromen liggen. Ze komen overeen, die dromen, want ze gaan over veiligheid. Maar ze lopen ook uiteen, want er zijn geen twee meisjes in de wereld die tegelijk zo gelijk en zo anders zijn. En ik ben jullie vader. Ik loop tussen jullie in, allebei een hand. Een hand vol vertrouwen. Een hand vol liefde.

Op een mooi 2010, meiden.

Kus van papa.

Na een intense tijd samen ziet het er naar uit dat onze wegen gaan scheiden. Wie had dat gedacht. We leken verstrengeld in een eindeloos gevecht. Ik kijk naar je en ik kan je nog steeds niet zo goed inschatten. Ben je hard of zacht? Boos of vergevingsgezind? Bang of nieuwsgierig? Geef je de mensen om je heen het gevoel dat er een wereld te winnen is, of laat je ze voelen dat uiteindelijk alles stuk zal gaan? Ik ken je nu bijna een jaar en ik zou iets van een balans moeten kunnen opmaken. Wat ik op zijn minst kan zeggen is dat onze relatie een turbulente is.

Ja, 2009, ik vind je maar een ingewikkelde jongen. Zo ingewikkeld dat ik me afvraag of je misschien niet toch een meisje bent. Of wacht. Meisjes zijn helemaal niet ingewikkeld. Tenminste, die ene die jij via mijn lief op mijn pad bracht, is dat niet. Ze is doorzichtig en open en eerlijk en wijs. En veertien. Misschien is ze een uitzondering, beste 2009, want ik kan me herinneren dat een van je oudere broertjes, ik denk dat het 1989 is, veertienjarige meisjes voortbracht die gesloten deuren en vette lagen cynisme op me afvuurden. Maarja. Toen was ik zelf ook veertien. Misschien dat het dat is. Twintig jaar later lijkt het er op dat ik gegroeid ben, zodat ik niet alleen haar ironische wenkbrauw kon weerstaan, maar haar simpelweg in mijn hart kon sluiten.

En weet je, 2009, ik dank je voor de ruwzachte manier waarop je me behandelde. Vroeger had je die vreemde reclame. ‘Grodino, bitterzoet en sprankelend’. Dat snapte je pas als je een slok van het drankje nam. Zo snap ik nu pas de betekenis van ruwzacht. Ruwzacht is de manier waarop een beer met zijn jong stoeit. Er zit peilloos diepe liefde in zijn aanrakingen, maar ook net teveel kracht, zodat de kleine beer leert om zelf zijn balans te herstellen.

Dat deed jij ook, 2009. Je raakte me aan, je liet me zien hoe ik lief kan hebben: het leven, de mensen en de kleuren en smaken in dat leven, mezelf. Je liet me mijzelf opnieuw uitvinden, als vader, als man, als zoon, broer, geliefde. Je gaf me een vrouw die naast me wil lopen, die dingen voor me wil doen, wil laten, die vecht en huilt, die bemint en lacht, die soms over me waakt en net zo vaak bij me weg kruipt en om mijn beschutting vraagt. Je gaf me de liefde van mijn twee kinderen die zich steeds meer lieten zien, die mij opnieuw moesten uitvinden, en dat met verve deden. Als er een top drie zou zijn van geluk dat jij me bracht, doet de nieuwe relatie met mijn dochtertjes mee voor de toppositie. Je gaf me boeken en muziek, vrienden en familie. Je gaf me ook nieuwe mensen, mensen die bij me blijven, inclusief drie jonge mensen van wie ik ben gaan houden.

Maar ook gaf je me zetjes. Soms een zetje zodat ik me licht schuurde, soms liet je me struikelen als ik dacht dat ik er bijna was, dat voelde als herinnering aan de weg die oneindig is, we mogen niet achterover leunen. Soms duwde je me achterover in wat een diepe zwarte afgrond leek, waar geen ontsnappen mogelijk was. Maar dan zorgde je er altijd voor dat er mensen bij me waren in dat donker, mensen die me overeind hielpen, mijn butsen en deuken oplapten, en het licht weer aandeden, waarna ik zag dat ik niet in een zwart gat was gedonderd, maar in een nieuwe versie van mezelf, helderder, duidelijker. Knisperender. Kwetsbaarder. Nóg meer op zoek.

Dat is wat je me nog het meest hebt bijgebracht, 2009. Dat het voor ieder mens noodzaak is te blijven zoeken, altijd. Dat er geen status quo bestaat, dat alles stroomt. Dat stilstaand water vervuild raakt. Dat de regels van het spel niet bestaan, dat ‘hoe je behoort te leven’ een verzinsel is van alle anderen, wat ze gebruiken als excuus om stil te blijven staan. Om niet het onbekende te hoeven zoeken, het bekende dat knelt achter te laten. Je hebt me geleerd dat leven bewegen is, 2009, en daar ben ik je dankbaar voor. Alleen zij die bewegen kunnen voor anker in zichzelf. En, 2009, je hebt me geleerd om zonder cynisme zulke zinnen te wauwelen zonder dat ik mezelf van schrik tegen een muur gooi. Ook dat is pure winst.

Beste 2009. Je was voor mij een spiegel. Soms beviel het me wat ik zag, even zo vaak schrok ik, of schaamde ik me. Maar ik kan nu alleen maar zeggen dat ik blij ben dat ik je heb leren kennen, dat ik je dankbaar ben, omdat je niet met me meepraatte, me niet alleen het mooie en schone liet zien, me geen gespreid bedje leverde waar alle troep onder was verstopt, maar me zelf mijn weg liet zoeken, me zelf de hobbels liet bedwingen en tegen muren liet rennen. Daardoor kreeg ik ook de mogelijkheid hoger te zweven en dieper te voelen. Met haar. Vooral met haar. Dank daarvoor, 2009. Ik zal je niet snel vergeten.

Ik zal 2010 over je vertellen.
Ralph

Er zijn heel veel liedjes. Nog veel meer gedichten. Er zijn melodieën en er zijn films, boeken, er zijn kleuren en getijden. Jij kent ze allemaal, jij hebt ze altijd gezocht, je hebt ze bewaard, of je googled ze op het juiste moment. Want jij leeft in muziek en woorden, in het schoon en fraai en licht en zacht van de kunsten en de natuur. “Ik ruik de lente,” zeg je vaak, en dan ruik ik ‘m inderdaad ook. Dat geeft me een extra huppelpas in mijn toch al vlinderend bestaan. Ik huppel omdat ik bij je hoor.

Er zijn heel veel dagen, heel veel uren en minuten, er zijn seconden en momenten. Jij kent ze allemaal. De ogenblikken in een mensenleven waarom het draait. Je koestert het leven in de tijd. Je leert me die tijd even stil te zetten. “Luister nu even,” zeg je dan. Of je blijft staan en kijkt naar de lucht. “Voel jij dit ook?” De plussen, de minnen. De overweldigende grootsheid van dit bestaan. Een bankje langs een vaart. Een geritsel in de struiken. Je herkent de momenten en leert me timen. “Je zei precies het goede, op precies het verkeerde moment,” zei je laatst. Dan kan ik alleen maar zwijgen en meevoelen.

Er is veel zwart, er is veel grijs. Er is veel confetti en er zijn kleurige ballonnen die naar de hemel zoeken. Maar die hemel, wat is hij soms donker. Alle tinten grijs, je kent ze. Soms te veel om nog te willen voelen, dat weet ik en ik sta naast je en hou je dan vast, tot het met een snik weer uit je glijdt. Er zijn veel glazen half leeg en af en toe eentje bijna vol. Er is een leven onder, en een leven boven de streep. Het maakt niet uit of je ergens bijna bent, nét aan de verkeerde kant van de streep voelt het voor jou net zo kil en koud als in de diepste donkerste kelder, zoals het een pietsie erboven voor jou voelt alsof alle zorgen voor altijd voorbij zijn. Ik zie de angst soms in je ogen, maar ook de dankbaarheid, de hoop. Dan kijk ik terug en knijpen onze ogen een beetje toe. In mededogen.

Ik weet weer wie dat jongetje was. Dat jongetje dat boeken las, op de grond tussen het raam en de lage tafel. Het jongetje dat droomde op zijn kleine jongensbed, met die poster van Marco er boven. Dat jongetje dat gedichtjes wilde schrijven en aan andere mensen wilde zeggen hoe mooi het leven toch zou kunnen zijn, maar dat niet durfde. Het jongetje dat huilde bij een lied en dat van slag was van die ene mooie zin. Dat jongetje zag jij meteen, toen, in die wind, bij die parkeermeter. En ik zag jou. Een bijna koude kop koffie met een winegum. Een trui zonder gat om je hoofd door te doen. Spaghetti aangemaakt met groentesoep. Dat ben jij. Voor mij. Anders. Anders mooi.

Vandaag ben je zesendertig. Ik ben er bij. Vandaag, morgen, en zo verder. Ik voel met je, ik dans met je, ik lees en schrijf met je, ik zing met jou en droom met je.

Ik wil je hier bij mij.

Gefeliciteerd, lief.
Jouw Ralph

Gisteren zei je iets heel moois. Het raakte me, ook al verbaasde het me niets. Je bent namelijk een wijs meisje, ik wil dat je weet dat ik dat vind. Ik ben natuurlijk je vader, dus wat weet ik er nu precies van, maar toch, een vader mag iets moois in zijn dochter zien, toch? Ik zie van alles. Ik zie je hang naar structuur die je om een doosje doet vragen als de blaadjes van je prinsessenblocnote vallen, zodat je een blaadjesdoosje hebt. Ik zie je drang naar rechtvaardigheid en je wil om goede dingen te doen. Ik zie je zachtheid en je dromen, en ik zie je tomeloze fantasie, waar je op weg zweeft, maar die je soms ook bang maakt, omdat niet iedereen je altijd volgen kan, waarna je het in hapklare alledaagse brokken uiteenzet. En ik zie dus dat je wijs bent.
We zaten in de auto en jij had het met Sophie over de tekst van een liedje. Sophie vond het een heel mooi liedje. Jij niet. Daar hadden jullie een goed gesprek over. Wel mooi – Niet mooi – Wel mooi – Niet mooi – etc. Sophie houdt dat lang vol, jij bent meer van de oplossingen. Dus je koos voor mediation. ‘Vind jij het een mooi liedje, papa?’ Ik heb er grote moeite mee om kinderliedjes als ‘mooi’ of ‘lelijk’ te bestempelen. Kinderliedjes zijn kinderliedjes, mooi of lelijk is geen criterium. ‘Te zoet’ is wel een criterium, ‘irritant’ ook, ‘stichtelijk’, ‘vrolijk’, ‘moralistisch’, ‘ouderwets’. Het kan allemaal, maar mooi of lelijk?
Dit liedje was vrolijk. Vrolijk staat op de schaal van mooi tot lelijk dichter bij mooi, dus ik zei tegen jou dat ik het een mooi liedje vond. ‘Oh,’ zei je toen. ‘Als jij het mooi vind, dan vind ik het ook mooi.’ Je moet weten, lieve Lotte, dat je een meisje bent dat het heel graag goed wil doen. Zoals andere kinderen wil je er graag bij horen en ben je alert op elk glimpje afwijzing en wil je dat de baas zijn. Bij jou uit dat zich vaak in voorbeeldig gedrag. Vanochtend, bijvoorbeeld, was ik nog bezig om je zus, die nog in haar onderbroek rond liep en nog geen hap had gegeten onder de bank vandaan te vissen, toen jij me op mijn rug klopte. ‘Zullen we gaan,’ zei je trots. Je had je eten op, je mond schoon geveegd, je kleren aan, en zelfs je jas, en je had je rugtasje op je rug. Dat zijn momenten dat er in mij duizend stadions juichen. En in jou ook, dat zie ik. Maar toch zeg ik: ik hoop niet dat je het voor mij doet. Je bent al goed, je bent bijzonder zoals je bent. En ook je zus, die me tot het uiterste tergt, juist als ik zelf te lang heb getreuzeld en ineens haast heb, is goed zoals ze is. Net zo goed, ondanks de chocoladepasta die ze nu op mijn witte bank smeert.
Maar hoe leg ik dat uit? Uitleggen vind ik sowieso een overschatte bezigheid. Vooral wanneer het gaat over zulke delicate kwesties als identiteit en zelfbeeld. Dus ik zei: ‘dat hoeft niet hoor, Lotte. Jij kunt ‘t stom vinden, en ik mooi, dat kan tegelijk.’ Ik zag je in mijn binnenspiegel even fronsen. Je keek naar buiten en maakte je lippen nat door ze naar binnen te zuigen. ‘Ja,’ zei je toen. ‘Want je mag altijd vinden wat je vindt. Dus ik vind ‘m niet mooi.’
Die verbijsterende eenvoud deed alle stemmen in mijn hoofd even zwijgen. Je hebt het niet zelf bedacht, dat weet ik ook wel, je hebt het van school. Of van mama. Maar ze zeggen zo veel, op school. Daar moet je ook zo veel mee. Wat me deed suizen van trots, was dat je het juist nu zei. En dat je het meende. Dat je dingen snapt die je nog niet kunt uitleggen.
Al die dingen, ze maken het een feest om jouw vader te zijn.

Ik hou van jou,

Je papa.

Nu, vijf jaar na die nacht, ben je dichter bij me dan ooit. Je praat met me als ik slaap. Je praat met me als ik wakker ben. Soms in beelden, soms in woorden. Je hebt je kanalen gevonden. Ik praat terug nu, omdat ik dat nu durf, en we zijn aan elkaar gewaagd. Ik durf je weer terecht te wijzen met milde spot en merk dat je dat lachje nog niet kwijt bent, en dat eindeloze incasseringsvermogen. Ik ben blij dat je er weer bent, pap, want ik ben al die jaren bang geweest. Bang om voor gek versleten te worden, om mijn dromen en om mijn gesprekken, maar ook bang voor je oordeel. Dat was natuurlijk mijn eigen oordeel. Het is niet snel goed in mijn ogen.

Mijn ogen zijn veranderd.

Ik zie mezelf in mededogen, nu. Dat is een begin. Daardoor zullen mijn ogen iets meer staan als die van jou. Dat moet haast wel. Want ik lijk op je, dat durf ik nu te zeggen. Ik zie weleens iemand lopen die op je lijkt. Dat is altijd een mannetje, want dat was jij, een mannetje. Klein, licht, grijs en twinkelend. Zo een die niet uit de klei was getrokken, maar er op neer was gezet, voorzichtig, tussen duim en wijsvinger, tot je voeten net aan de grond raakten. De zware grond trok aan je, maar kreeg geen houvast.

Je leek altijd een beetje te zweven. En daardoor kon je met meer lichtheid kijken naar de mensen om je heen. Ook naar mij. Ik denk dat ik dat even vergeten was, de afgelopen vijf jaar. Ik voelde dat je mee keek, en ik dacht dat je oordeelde. Maar nu weet ik het weer. Je oordeelde niet zo snel. Ik weet ook dat je nog steeds veel te vertellen hebt. Dat je het liefste nog elke dag even met de knokkel van je wijsvinger op de houten tafel klopt, om te vertellen hoe het allemaal zit. Dat je nu dood bent, verandert daar niets aan. Het maakt alleen dat je nóg iets meer overtuigd bent van je gelijk: ‘Ja, hállo, wie is hier nu dood, en heeft het overzicht?’ Ik hoor het je zeggen. Maar ik hoor je ook andere dingen zeggen. Zachtere dingen. Dingen die er toe doen in een mensenleven. Je hebt je om mij nooit veel zorgen gemaakt, zei je eens, toen je nog leefde. En dat zeg je nu nog steeds. Eindelijk voel ik het.

Ik heb mijn weg gevonden. Opnieuw. Ik blijf hem vinden. Steeds weer. Want elke dag is nieuw en niets blijft hetzelfde.

We hebben vanavond mama’s befaamde goulash gegeten. Er was weer veel te veel en het was weer veel te heet. Je vier kleindochters maakten veel lawaai en mama had alles strak in de hand, tot de gezichtjes in de yoghurt aan toe. Het gaat goed met haar, pap, echt goed. Je zult daarboven wel trots op haar zijn. Ik ben het hier beneden in ieder geval wel.

Ik wil je bedanken pap. Voor die zetjes in de goede richting. Zoals je ooit in je hemelsblauwe windjack in het schrale schijnsel van oude lichtmasten mij en veertien andere pubers leerde hoe het mooie voetbalspel gespeeld moest worden, zo duw je me nu richting mezelf, fluister je: je weet het wel. Hoe je dat doet, dat weet ik niet. Maar het klopt. Ik weet het wel. En ik durf het steeds meer.

Ik heb zojuist warme chocolademelk gemaakt. Zoals jij dat altijd voor ons deed. Echte cacao en iets te veel suiker. En melk uit een steelpannetje. Het lukte ook mij niet om het vliesje in de pan te houden. Ik zag ‘m in de beker floepen en ik glimlachte. ‘Barst’, zei je dan altijd. En je nam de beker met het vliesje zelf. Dat doe ik nu ook. Ik neem het vliesje en ik neem de warmte. De warmte van je mededogen.

In liefde,

Ralph