ralphp.nl - fris als de jonge Fa » Boek&

Lovesong for Bobby Long

Ralph — Fri, 16 Jul 2010 20:31:57 +0000

Ik hou van films over schrijvers. Zien hoe klein en onbetekenend hun leven is, eenzame mensen zijn het vaak, en het moet geromantiseerd, want het is film, je ziet ze gedichten declameren, sterke drank naar binnen werken en je ziet hoe ze iedereen van zich vervreemden. En dan van die voice overs die de betere zinnen uit de wereldliteratuur citeren. A lovesong for Bobby Long is zo’n film. Die film is nu op RTL8. Ik vind RTL8 geen zender voor een goede film over een bange man die boeken schrijft. Toch zie ik nu Scarlet Johansen zitten naast een jonge man die net zijn manuscript in het vuur heeft gegooid. Dat zou heftig zijn als er niet zo iets bestond als een harde schijf. Nu is het vooral symbolisch. De jongeman vertelt aan de jonge vrouw het verhaal van Bobby Long. Bobby Long wordt gespeeld door John Travolta. John Travolta kun je er altijd wel bij hebben, vind ik.

“We read to many damn books,” zegt de jonge man als zijn verhaal verteld is. Hij huilt. Zij huilt ook. Ze gaan slapen. John Travolta kijkt naar ze, vanuit het donker.

Je kunt je voorstellen dat een boek daar over gaat. Maar goed. Een boek heeft niet zoveel nodig. Goede zinnen. Een stem. Een goede schrijver.

Voice over: “Winter never feels truly at home in New Orleans.”

Dat bedoel ik dus.

Soms probeer ik ook wat te schrijven. En dan zeg ik tegen mezelf: een boek heeft niet zoveel nodig. Goede zinnen. En dan probeer ik goede zinnen te schrijven. Dat is fijn en frustrerend. De meeste dingen die voldoening geven zijn vooral frustrerend. Neem kinderen. Niets confronterender dan de spiegel die zij voor je omhoog houden. Niets frustrerender dan de continue controntatie met je onvermogen. Maar ik dwaal af. Zinnen schrijven. Goede zinnen schrijven. Woord voor woord.

Maar eerst film kijken. John is ziek. Best zielig.

Zegt het voort:

Mijn verhaal

Ralph — Wed, 23 Dec 2009 23:05:38 +0000

Een paar jaar geleden heb ik de fout gemaakt aan een aantal mensen te vertellen dat ik bezig was met het schrijven van een roman. Het was informatie waar de meesten maar moeilijk een reactie bij wisten te bedenken. Verder dan ‘wanneer is het af’ kwamen ze vaak niet. Een enkeling durfde de vraag aan waar het boek dat ik aan het schrijven was dan over ging. ‘De liefde en het leven’ antwoordde ik dan, waarna het gesprek zijn finale bestemming bereikte. Dat was niet zo verwonderlijk. Elk boek gaat over de liefde en het leven. Wat zeg ik: alles wat we doen gaat over de liefde en het leven. En daarom praten we er niet over. Het is al ingewikkeld genoeg allemaal.

Meer mensen dan ik had verwacht zuchtten diep en zeiden iets als: ‘jij en een miljoen anderen’. Daar hoorde dan de vraag bij of ik al een uitgever had. Ik vond dat ongemakkelijke vragen. Ik heb aan iemand die elke avond gaat tennissen nog nooit gevraagd wanneer hij Wimbledon denkt te gaan winnen. Maar anders dan tennissen, blijkt schrijven iets te zijn waarmee je de kop boven het maaiveld uitsteekt. Niet het schrijven als zodanig. Niet het publiceren van stukjes op sites en in kranten en bladen. Maar de aankondiging van een roman.

Sinds die aankondiging loopt het onderwerp achter me aan. Zo lauwtjes als de mensen reageerden, zo vasthoudend zijn ze met hun periodieke vragen hoe het met mijn roman gaat. Lange tijd kon ik daarop antwoorden dat het goed ging, dat er weer een hoofdstuk af was. Dat was lang geleden. Ik schreef, ik liet wat ik had geschreven lezen aan mensen op wiens oordeel ik vertrouwde, die mensen reageerden en ik schreef weer verder. Er was structuur. Daar vertelde ik over. Over de schriftjes die ik bij me droeg, de uren die ik maakte en de gesprekken die ik voerde over mijn teksten. Het stemde de vragenstellers tevreden. Ik zat in een proces.

Inmiddels is er zoveel tijd verstreken dat de vragen een andere toon hebben gekregen. ‘Zeg, jij was toch met een boek bezig? Is die al eens klaar?’ Mijn scheve glimlach doet ze opgelucht adem halen. Toch niet, schudden ze meelevend. Toch niet. Ik ben weer onder hen.

Zeggen dat je een roman aan het schrijven bent, zo is inmiddels mijn ervaring, is een aankondiging. Een aankondiging van groots schitteren of stevig falen. Veel zit er niet tussen. Na zo’n aankondiging zit je er aan vast. Je kunt niet, zoals de autosleutelaar, steeds even laten zien waar je bent gebleven. Je kunt niet vertellen over de avonturen die je beleeft met het bestellen van onderdelen, of blessures die je oploopt als een oud onderdeel op je teen valt. Je kunt maar één ding doen, schrijven tot het er staat.

Dus dat ga ik doen. Schrijven tot het er staat. Het gaat nog steeds over het leven en de liefde. En ik zit nog steeds in een proces. Het is nu een proces zonder structuur, maar er is weer ruimte. Dus neemt u van mij aan, 2010 wordt het jaar van mijn verhaal. En of er een boek van komt? Dat zien we daarna wel weer.

Zegt het voort:

Tot het er staat

Ralph — Sat, 28 Nov 2009 10:44:04 +0000

Ik ben gefascineerd door schrijvers. Al sinds ik lezen kan, ben ik benieuwd hoe die de dagen zo’n beetje doorkomen. Hoe ze tot schrijven komen. Dus ik volg ze. Op TV, in tijdschriften en kranten, ik verslind hun weblogs. Op die manier ontstond een beeld. Een beeld dat ik naast mijn oude romantische idee kan leggen.
Bij grote schrijvers stel ik me voor dat ze ’s ochtends om een uur of acht op staan, een mooie tijd als je je niet richting een kantoor in een buitenwijk hoeft te haasten. Dat ze naar beneden lopen en de krant van de mat pakken. Schrijvers lijken me mensen die een abonnement hebben op een krant. Die deurmat is lichtbruin en ruw, zoals deurmatten behoren te zijn, en ligt achter een oude krakende deur, die goed in de verf zit, maar waar de novemberkou toch door naar binnen komt. De schrijver loopt dan naar zijn ruime keuken, met ramen aan alle kanten, ramen die uitzicht bieden over eindeloze weilanden met hekken, ruige struiken, klimop langs een witte houten schuur met veranda en een grote boom met een schommelbank eronder. De schrijver zet koffie, leest de krant en zet zich om half tien aan zijn computer. En gaat schrijven. In de keuken heerst het witte licht en de rust van stilte. Stilte van een klok die tikt, koffie die pruttelt, wind die waait.
Dat is allemaal wat al te romantisch, maar wat me wel opvalt in al die interviews en op al die weblogs, is dat schrijvers in meerderheid een tamelijk doorsnee dagindeling kennen. In feite is het simpel. Een schrijver gaat schrijven. En als we dan het echte leven met zijn drukte en boodschappen doen en belastingaangifte en kinderen die naar school moeten verdisconteren, blijft het simpel: momenten van rust en ruimte is alles wat een schrijver nodig heeft. En een tekstverwerker.
Rust en ruimte in het hoofd.
Dus, en nu ga ik even een stelling verkondigen, en daar ben ik niet zo van, van de stellingen, maar het moet maar even: ik geloof al die andere schrijvers niet die zeggen dat ze ‘de nacht’ nodig hebben, of de juiste muziek, dertig sigaretten of honderd red bull. Ik geloof ze niet als ze heel ingewikkeld en zwaar doen over inspiratie en omgeving. Ik geloof wel dat ze daar in geloven, maar ik geloof niet dat het werkelijk zo is.
Het is net als in het echte leven. Het is net als in de liefde. Het is hoe wij mensen zijn, we zijn liever bezig met het creëren van voorwaarden, dan met het leven zelf, want als we doen of de omstandigheden bepalend zijn voor de kwaliteit van onze creativiteit, hoeven we ons niet bezig te houden met de vraag of wij wel toereikend zijn. Om te schrijven. Te leven. Lief te hebben. We maskeren onze angst. De angst dat we het eigenlijk niet kunnen.
Wij zijn ook allemaal als de voetballer die al twintig jaar dezelfde onderbroek draagt tijdens wedstrijden. Die voetballer heeft een anker gecreëerd, een anker dat zich pas echt laat voelen als het er niet meer is, als zijn vrouw die onderbroek met gaten eindelijk heeft weg gegooid.
We creëren ankers omdat we twijfelen aan onze vermogens te doen wat we van ons zelf verwachten. Goed voetballen. Mooie zinnen schrijven. Leven. Liefhebben. Maar de ankers hebben niks met ons talent te maken. Met wie we zijn. Ze komen voort uit een magisch denken. Of uit een pose. De pose van de getroebleerde schrijver. Het slachtoffer van het leven en de liefde.
Als ik een bal recht vooruit kan trappen met een onderbroek van twintig jaar oud aan, kan ik dat ook in een exemplaar uit de najaarscollectie van Jan Smit. Als ik het in me heb om mooie zinnen te schrijven wanneer het drie uur ’s nachts is, met vier joints, een pakje marlboro light en dertien red bull en zes keer die ene CD achter mijn kiezen, kan ik dat ook overdag, zonder al die middelen.
Stel dat ik een talent heb. Een talent voor het voetbalspel. Dan is het niet de onderbroek die het verschil maakt, maar mijn fitheid, de weersomstandigheden, mijn gestel. En als mijn talent bestaat uit het schrijven van mooie zinnen, is het niet de nacht en de roes die mij mooie zinnen doen schrijven, maar ik zelf, mijn talent, plus de rust die ik voor mezelf creëer, op welk moment dan ook. Elk ritueel kan me helpen, maar ik hang het talent om te creëren niet op aan dat ritueel. Waar ik voor wil waken, is dat het geloof in de illusie, de verslaving aan de pose, aan de mythe die ik over mezelf creëer een rookgordijn wordt tussen mij en mijn vermogens.
En eigenlijk gaat dit over het leven. Iedereen heeft het talent om écht te leven. Écht te lieven. Dat krijgen we gratis mee, bij onze geboorte. Het raakt alleen versluierd door verwachtingen en angsten.
Mensen zijn net schrijvers.

Zegt het voort:

Parallelle Liefdes

Ralph — Sun, 08 Nov 2009 15:52:04 +0000

Laatst liep ik met Maureen over een boekenmarkt. Dat doen we graag, allebei onze eigen kant op, lijnen die af en toe kruisen (’Kijk, dit is mooi’ – ‘Oh ja’) en dan weer weg waaieren. Het was koud en de wind blies koude minuscule regendruppels in mijn gezicht. Bij de eerste vierkante meter boeken had ik beet. John Updike. Mooi vergeeld. John Updike, zei een stem in mijn hoofd, die zou niet gek staan in je collectie, Ralph. Ik heb een hekel aan die stem. Het is de stem die zegt dat ik indruk kan maken (op wie, Ralph, op WIE?!) met een boek van een dode Amerikaan in mijn kast. Ik las de eerste zinnen om me een alibi te verschaffen. Ik las nog wat zinnen. Ik was niet meteen gegrepen, maar dacht wel te zien waarom de man een naam is, met hoofdletters. De voorkant van het boek was lelijk. Grote letters, veel bruin. Jaren zeventig? Tachtig?
Waarom koop je het ene boek wel en het andere niet? Ik ben ontzettend oppervlakkig. Ik scan de stapels boeken op de voorkanten. Een kaft brengt een sfeer over. Die sfeer is een belofte.
Toen De schaduw van de wind een succes werd, verschenen er tientallen boeken met een zelfde bruingele kaft, die een foto van een oude stad in de mist liet zien. Ineens waren boeken over boeken en hun schrijvers ook the next big thing. Ik heb ze niet gekocht, ook al is Zafon’s boek nog steeds een van de beste die ik ooit las. Juist daarom, denk ik. Die kaften appelleren aan mijn waardering voor een schrijver die dit boek niet schreef.
Toch. Kaften zijn belangrijk. Typografie ook.
Evengoed kocht ik die twee boeken van John Updike. Ze liggen nu op een stapeltje in de kamer. Tussen al die andere boeken die ik nog moet lezen. Daar staren ze me aan, met die grote bijna gotische witte letters op middeleeuws bruin. Of een boek in de winkel ligt of bij mij op een plankje staat, de aversie blijft.
Dus ik lees nu een boek dat je het beste zou kunnen omschrijven als Lad Lit. Dat ik kocht vanwege die voorkant, met die James Dean-achtige jongen die tegelijk zo gekweld en zo vol hoop in de camera kijkt. En om die ene zin op de achterkant: ‘door deze roman ga je geloven dat echte liefde bestaat’. Ik heb het bijna uit. Soms las ik zinnen die ik zelf had willen schrijven. Maar ik wist al op bladzijde dertig hoe het allemaal af gaat lopen. En dat is jammer.
Dat zou me bij Updike waarschijnlijk nooit gebeuren.

Zegt het voort:

Gedachten zweven niet

Ralph — Wed, 29 Oct 2008 08:54:32 +0000

Schrijvers zijn mooimakers. Uit de chaos die het leven is plukken ze wat zinnen die eenheid en logica suggereren. Dat kan op veel manieren. Ik ben voor kaal. Anderen niet. De wens om dingen mooi te maken verleidt de schrijver vaak tot een vergelijking. Want les twee in het handboek voor schrijvers is: probeer te komen tot een origineel beeld, waarin iets specifieks wordt verbonden met iets universeels. Is goed voor de herkenbaarheid. Vergelijken doe je om iets nader te duiden. Maar in de handen van iemand anders dan een meester wordt het vaak alleen maar onduidelijker.

Het is als met die teksten van Marco Borsato. Luister eens goed. Zintuigen, elementen, gevoelens, abstracties en lichaamsdelen, ze doen bij hem bijzondere dingen.
Een hoofd vertrouwt een hart.
De tijd heeft spijt.
De wind huilt van pijn.
Een hart maakt zich vrij.
De nacht verdwijnt.

Ik mag graag luisteren naar de beste man, maar ik kan het allemaal niet voor me zien. Ik bedoel: wind die huilt van pijn…

Marco komt er mee weg. Natuurlijk. Want in muziek draait het uiteindelijk maar een beetje om de tekst en is wat pathos nooit weg. Maar wat als er alleen tekst is? En schrijvers mooi gaan maken? Wat gebeurt er dan? In blogs zie ik vaak ‘gedachten zweven’ en komen de grote woorden eindeloos voorbij. Liefde, schuld, verdriet, pijn, leed, leegte. En die woorden doen me niks. Ze staan daar maar te staan. Ze moeten iets groots vertellen. Maar ze zijn van zichzelf al zo opgezwollen dat ze het verhaal pletten onder hun dood gewicht. En dan de platgetreden paden om de abstracties van een beeld te voorzien: de herfstblaadjes, bloemen die verwelkt zijn, de zee die onstuimig is, de wind die waait, de maan die, ja, wat eigenlijk?

Ik hou van schrijvers die al die dingen schrappen. Alles aan duiding en alles aan abstractie. Het is les één uit het handboek. Laten zien, niet vertellen.

Juist uit sobere woorden komen de mooiste beelden op. Het zijn de beelden die zichzelf opdringen in het hoofd van de lezer. Om dat te bereiken, moet een schrijver zijn lezer vrij laten en weg blijven van de duiding.

En vooral niet de slimste willen zijn. Of de creatiefste. Of die ene met al die moeilijke mooie woorden. Pas als een schrijver dat durft, is hij een mooimaker.

Zegt het voort:

Nieuwe oogst (1)

Ralph — Tue, 15 Apr 2008 18:21:21 +0000

“Limoen voor de accenten, vind je dat een goed idee?”

Ja ja. Het wordt wel wat, ooit, met dat verhaal van mij.

Zegt het voort:

Iedereen zijn eigen boek

Ralph — Tue, 08 Apr 2008 19:31:34 +0000

Elke keer als ik in de plaatselijke Courant weer een recensie lees van een boek dat door een regionale schrijver is uitgebracht, voel ik de jalousie zacht knabbelen in mijn maag. Ik wil direct op de fiets stappen en naar de plaatselijke boekhandel racen. Om te kijken. Wie. Gaf. Dit. Uit?

En willen ze mij ook hebben?

Even een omweg.

In 2007 organiseerde uitgeverij Penguin een democratisch literair experiment. Iedereen met een computer en een internetverbinding kreeg de mogelijkheid mee te schrijven aan een collectief online verhaal. Je ziet dat wel vaker, collectieve verhalen. Ik blijf er altijd ver bij weg, want de vraag is of goedwillende amateurs een beter product leveren als ze het met zijn heel velen doen. Uiteindelijk blijven het goedwillende amateurs. Daartussen zitten waarschijnlijk begenadigde schrijvers. Maar wie zegt dat de bijdragen van die begenadigde schrijvers niet gewist worden door hun minder begenadigde collega’s? Elke stem is in een democratie namelijk even belangrijk. Maar juist de minder begaafden laven zich het liefst aan hun eigen zon.

Ik las over dit experiment in een boek van Andrew Keen, dat The Cult of the Amateur heet en handelt over Web 2.0 met zijn blogs en zijn youtubes en zijn ‘iedereen een eigen platform’ technologie. Velen zeggen dat het nieuwe internet de wereld een interessantere plaats maakt, juist omdat iedereen een platform heeft. Keen zegt: web 2.0 is niks anders dan een bak vol luidruchtige, zelfvoldane oppervlakkige massa. Interessante kerel, die Keen.

Laten we het in dit kader eens over printing on demand hebben. Printing on demand is bloggen op papier: je schrijft een boek en omdat geen uitgeverij het wil uitgeven, trek je zelf de portemonnee en laat je het drukken. Worden mensen rijk van. Meestal niet de schrijvers. Tenminste, niet de schrijvers die geen Sonja Bakker heten. Bij hen profiteert met name de printing-on-demand-uitgever. Hij speculeert op de ijdelheid van al die hobbyschrijvers. En op stevige zolders, waar al die dozen ongelezen boeken komen te staan.

Minus dat ene stapeltje in mijn plaatselijke boekhandel. Want dat is zo sympathiek, een lokalo, tussen de Coelho’s en de Kluun’s.

En van dat stapeltje pak ik dan even snel de bovenste. Om tot mijn spijt te constateren dat er een probleempje ontstaat als de schrijver zelf de enige persoon is die de lezer kan behoeden voor prutswerk. Niemand is zijn eigen beste criticus. Ook de nieuwste regionale held niet. Teleurgesteld leg ik het boekje dan weer terug op de stapel. Daarna zucht ik mistroostig.

Deze uitgever zal me vast willen hebben. Maar ik vertrouw mijn innerlijke criticus voor geen meter.

Die is veel te luidruchtig, zelfvoldaan en oppervlakkig.

Zegt het voort:

Currently Reading: was alles maar konijnen

Ralph — Wed, 02 Apr 2008 09:41:20 +0000

Renske de Greef. Ze schijnt nogal een hele verschijning te zijn in literatuurland.

Dus dat moesten we zien (voorlopig oordeel: ja, Renske de Greef is een hele verschijning. Niet zo’n hele verschijning als die dame die schrijft over heksen, kom, wie is dat, oja, Susan Smit, maar daar wens ik vooralsnog geen punt van te maken).

En dat moesten wij lezen.

Leeswijzer: ik citeer tijdens het leesproces telkens de Laatste Zin Voor het Dichtklappen (LZVD). En noteer dan wat zoal mijn bevindingen zijn.

2 april:

“Er komt net een reisgezelschap binnen, een groepje bejaarden met zonnebrillen op hun normale brillen geklikt tegen de schaarse winterzon. ‘Zebra – je ziet er niet goed uit.’ – p. 66

U ziet: heel ver zijn wij nog niet. Niet verder dan een eerste ‘glimpse’ die me doet zeggen dat de hoofdpersoon niet helemaal goed is. Maar dat hoort zo, in de literatuur, dat de hoofdpersoon niet helemaal goed is. Dat brengt me direct bij de Eerste Wijze Les voor iedereen die een boek wil schrijven: bedenk een hoofdpersoon die niet helemaal goed is. Of goed lijkt. Lijkt is beter.

En in ons citaat direct ook een Tweede Wijze Les. Bedenk een debiele naam voor je hoofdpersoon. U denkt: Zebra. Tss. Maar nee, u denkt verkeerd. Zebra is helemaal niet de hoofdpersoon. Zebra is een mythisch bijfiguur in een passage die is geschreven om te laten zien dat de hoofdpersoon gekke dingen gewoon vindt, en gewone dingen gek (= Derde Wijze Les). Zoals het hoort, met hoofdpersonen.

De hoofdpersoon is Sara. Gewoon Sara? Of meer een Mulischiaans Sara? Ik ga het uitzoeken.

3 april:

“Als ik binnen ben zie ik door het spiekgaatje in mijn deur dat ze in de deuropening staat te wachten tot ik weer naar buiten kom, dus pak ik mijn jas en loop naar buiten. ‘De Bijbel ligt daar,’ zeg ik nog, en ik loop de trap af.” – p.83

Een goed boek hoeft nergens over te gaan, zei iemand laatst tegen mij. Als het maar mooi is opgeschreven. Iemand anders zei me: Ik ben niet meer zo gewend aan boeken die ergens over gaan.

Wat zo knap is aan dit boek, is dat je voelt dat er iets staat te gebeuren. Maar dat er ondertussen niks gebeurt. Of niks. Niks waarvan je denkt: a leidt tot b leidt tot c. Nee. De hoofdpersoon gaat naar haar werk. Ze bezoekt haar opa. Ze praat met de buurvrouw en brengt foto’s naar een zwerver. En je blijft lezen, omdat het plot in het hoofd zit van de hoofdpersoon. Wat gaat daar gebeuren?

4 april

“De hele avond volg ik de verhuizing van achter het raam. Ik gebruik mijn verrekijker, maar alleen door de kier van mijn gordijnen.” – p.90

Nee. Echt snel vorder ik niet. Maar dat komt door de trein. Dat komt echt door de trein. Ik lees alleen maar in de trein. De ene keer zit er een kolos naast me, die er voor zorgt dat ik me in allerlei ergonomisch onverantwoorde bochten moet wringen en al mijn aandacht nodig heb om maar niet met mijjn elleboog in zijn steunvet verzeild te raken, de andere keer zit er een veel te fris gewassen jongedame uit de polder tegenover me met iets te veel fris gewassen argumenten om toch vooral niet aan een boek te denken. Maar meestal sukkel ik gewoon in slaap. U weet wel. Mond half open.

Maar toch. Ik blijf geboeid. Want ik voel: er is een climax aanstaande.

Zegt het voort: